Wrzesień 2006

Rola rodziny, państwa i Kościoła w edukacji młodego pokolenia
Z listu pasterskiego Arcybiskupa Wrocławskiego

Rodzina w służbie życia
Wanda Półtawska

Jan Paweł II o karze śmierci
ks. Piotr Nitecki

Miłość jako odpowiedź na wyzwania liberalizmu
Bartłomiej Kazubski

O przyczynach klęski matur
Jakub T. Nowicki

Tolerować czy nie tolerować?
Tomasz Włodarski

Ewangelicki kościół Odkupiciela
Stanisław Opasek

Uczony i pasterz
ks. Józef Swastek

I wyrwij z naszej duszy nienawiść...
ks. Antoni Kiełbasa

O wrocławskiej bezpiece
Piotr Sutowicz

Lepsza matka niż matryca
Anna Litwin




Strona główna

Archiwum

Rola rodziny, państwa i Kościoła w edukacji młodego pokolenia
Z listu pasterskiego Arcybiskupa Wrocławskiego



Papież Pius XI w encyklice, nazywanej kartą konstytucyjną Kościoła, "O chrześcijańskim wychowaniu młodzieży" zauważa, że wychowanie jest dziełem społecznym, a nie jednostki. Człowiek rodzi się najpierw w rodzinie, następnie wzrasta i znajduje swe miejsce w społeczeństwie, natomiast do życia nadnaturalnego rodzi się przez chrzest w Kościele. W związku z tymi faktami potrzebne są koniecznie trzy społeczności w wychowaniu, przez które każdy wychowanek przechodzi, aby móc rozwinąć się wszechstronnie pod względem fizycznym, umysłowym i duchowym. Tymi społecznościami są: rodzina, państwo i Kościół.

Rodzina ma prawo naturalne do wychowania dzieci; prawo to jest wcześniejsze od prawa państwa, które powinno rodzinie pomóc w jej zadaniach, ale nie może jej zastępować, jeśli rodzice żyją i mogą odpowiedzialnie sprawować opiekę nad dziećmi. Obowiązki rodziców w związku z daniem życia dziecku dotyczą nie tylko pielęgnacji, lecz także rozwoju fizycznego, odpowiedniego wykształcenia intelektualnego, przygotowania religijnego i moralnego.

Lektura dokumentów soborowych oraz papieskich wypowiedzi upoważnia do określenia rodziny mianem podstawowego środowiska katechetycznego, w którym rodzice otrzymują – jak podkreśla Katechizm Kościoła Katolickiego – zadanie i przywilej ewangelizowania swoich dzieci (KKK 2225). Stąd rodzina jest pierwszą szkołą życia chrześcijańskiego i szkołą bogatszego człowieczeństwa (KKK 1657), jest wspólnotą, w której od dzieciństwa można nauczyć się wartości moralnych, zacząć czcić Boga i dobrze używać wolności (KKK 2207).

Rodzina jest pierwszym miejscem uczestnictwa i zarazem pierwszą szkołą dojrzałej osobowości, ale też jest naturalnym i uprzywilejowanym miejscem dojrzewania wiary. Życie rodziny, w której realizuje się na co dzień program ewangeliczny, jest najlepszą katechezą, a przeżywane tam zdarzenia codzienne sprawiają, że Bóg ujawnia się jako wartość czytelna. Przez kontakt z matką i ojcem, dziecko uczy się kontaktów w ogóle, a także wytwarza sobie pojęcia religijne. Skutki wczesnodziecięcych doświadczeń rodzinnych trwają przez całe życie, choć z wiekiem nabierają też znaczenia oczywiście i inne grupy, w których młody człowiek uczestniczy.

Państwo natomiast posiada prawa wychowawcze wobec swych obywateli z tytułu dobra wspólnego. Prawo to ma charakter społeczny, dlatego polega na obowiązku pomocy zwłaszcza rodzinom wielodzietnym, do zastąpienia rodziny w razie potrzeby. Równocześnie państwo ma prawo wymagać od obywateli określonego stopnia kultury i poziomu wykształcenia, prowadzenia wychowania patriotycznego, obywatelskiego, wojskowego, prawo do własnej polityki kulturalno-oświatowej, byle nie sprzecznych z prawem naturalnym, ani z prawami wychowawczymi rodziny i Kościoła, które nie pochodzą z ustanowienia społecznego.

Wreszcie nauczanie prawd wiary i moralności należy do istotnej misji Kościoła w świecie. Sobór Watykański II w deklaracji o chrześcijańskim wychowaniu wskazał, że to zadanie obejmuje dwie funkcje: 1) udzielanie pomocy wszystkim ludziom do zdobywania pełnej doskonałości osoby ludzkiej, 2) wskazywanie wszystkim drogi do zbawienia, a wierzącym udzielanie życia Chrystusowego, wspomaganie ich ustawiczną opieką, aby mogli osiągnąć pełnię tego życia (DWCH 3). Realizując te funkcje, Kościół posługuje się odpowiednimi środkami, z których najważniejsze są dwa: katechizacja i szkoły katolickie. Sobór Watykański II mocno zaakcentował prawo Kościoła do prowadzenia katechizacji, która powinna mieć miejsce również w szkołach publicznych. Sobór wskazał, że głównym celem nauczania religii w szkołach nie może być tylko przekazywanie wiedzy o religii, ale także wychowanie młodego człowieka w systemie wartości chrześcijańskich. Proklamacja prawa do nauczania religii w szkołach w formie katechizacji nie jest bynajmniej jakimś przywilejem dla Kościoła katolickiego w stosunku do innych wspólnot religijnych. Kościół domaga się dla siebie wolności, opierając się na naturalnym prawie, jakie należy się wszystkim wspólnotom, a które powinno być uznane przez władze państwowe i usankcjonowane w ustroju prawnym państwa.

Kościół posoborowy ma pełną świadomość, że pierwszoplanowym miejscem katechezy jest parafia, a nauczanie religii w szkole domaga się uzupełnienia o parafialne duszpasterstwo katechetyczne dzieci i młodzieży. Chodzi o to, aby dzieci i młodzież nie traktowały nauki religii jako jednego z przedmiotów nauczanych w szkole, lecz by mogły również czerpać siłę z bezpośredniego kontaktu z Bogiem w liturgii i sakramentach świętych. W procesie wtajemniczenia chrześcijańskiego szczególną rolę powinna pełnić parafia. Albowiem to ona – jak uczy nas polskie dyrektorium katechetyczne – jest przede wszystkim uprzywilejowanym miejscem dla katechezy przygotowującej do przyjmowania sakramentów świętych (PDK 107).

Każdy z tych podmiotów (rodzina, państwo, Kościół) spełni swoje zadania w dziedzinie edukacji dzieci i młodzieży, jeżeli będzie współpracować z innymi w realizacji celu nadrzędnego, jakim jest poszanowanie praw osoby ludzkiej zarówno prawa do wychowania, jak i do wolności religijnej, które są prawami absolutnymi.