Wrzesień 2001

Początek wielkiego przełomu
Rozmowa z kard. Marianem Jaworskim, metropolitą lwowskim

Nowi polscy błogosławieni


Kresy południowo-wschodnie
Grzegorz Gaczyński

Diakonat stały w Kościele w Polsce
Marek Marczewski

Kim jest diakon?
ks.Piotr Nitecki

Wychowanie uczniów do uczestnictwa w życiu Kościoła
ks. Marek Zołoteńki

Dzieci bez wieku
Anna Maria Teresa

Koncert w szkole
Marek Rusinowski

Jak żyli mieszkańcy średniowiecznego Wrocławia
Anna Sutowicz

Racjonalne kłamstwo
ks. Stanisław Ławrynowicz

Jestem istotą społeczną
Natalia Telejko

Duszpasterstwo Akademickie - co to jest?
ks. Ryszard Słowiak




Strona główna

Archiwum

Wychowanie uczniów do uczestnictwa w życiu Kościoła
ks. Marek Zołoteńki


Nauczyciele religii bez trudu mogą stwierdzić, że świadomość uczniów odnośnie do przynależności do Kościoła, a w ślad za tym poczucie ich odpowiedzialności za własną parafię jest niewielka. Równocześnie wszyscy dostrzegają, przedziwny fenomen, jakim są tłumy młodych zdążających na spotkanie z Papieżem i żywo reagujących na jego wezwania. Powstaje problem - jak wychować młodych, by świadomie uczestniczyli w życiu Kościoła? Należy stwierdzić, że Kościół jest przez młodzież ciągle jeszcze traktowany jako społeczność anonimowa, jako rzeczywistość podlegająca kategoriom wiary. Rzadko zaś jako grupa religijna - wspólnota, w której młody człowiek odnajduje siebie, czuje się z nią związany, a w konsekwencji identyfikujący się z Kościołem. Katecheta niekiedy zamiast tworzyć więzi międzyosobowe z Bogiem i Kościołem, ogranicza się na lekcjach religii do intelektualnego zgłębiania prawd wiary. To zaś tylko po części sprzyja w dokonaniu świadomego wyboru wartości, jakie podaje Kościół.

Rola Kościoła w świecie

Kościół względem świata spełnia szczególną misję, a realizuje ją w wieloraki sposób - głównie poprzez dialog, liturgię i posługę. Przede wszystkim głosi światu dobrą nowinę, że: Bóg tak umiłował świat, iż posłał swojego Syna, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne..., by świat został przez Niego zbawiony (J 3, 16-17). Chcąc, by uczniowie zrozumieli tę funkcję Kościoła, trzeba nauczyć ich na katechezie "postawy słuchacza". Tam Pismo Święte powinno być czytane, choćby tylko w małych fragmentach, na każdej jednostce lekcyjnej. Słowo Boże prowadzi do przemiany serca, budzi poczucie braterstwa i odkrywa myśli Pana. Zamierzenia Boga są podane w języku ludzi, by każdy słuchający mógł je łączyć z własnymi problemami. Słowo Boże, by mogło przynosić swoją skuteczność, powinno być przekazywane przez katechetę w sposób przystępny i zrozumiały dla uczniów. Ono objawia pełnię miłości Boga, szanuje też autonomię ludzką. Uczniowie mogą odkrywać w nim swoje powołanie życiowe i rolę, jaką należy odegrać we wspólnocie Kościoła. Podstawowym zadaniem ludzkiego powołania jest dawanie świadectwa. Czynność ta, dzięki katechezie, może być nawet atrakcyjna. Dzieje się tak wówczas, gdy jest konkretyzowana, a "Kościół dorosłych" szanuje "młodszą część" swojej wspólnoty.

Katechizowani uczniowie spełniają ważną rolę w liturgii Kościoła. Zgodnie z odnową liturgiczną, młodzi mają w niej swoje miejsce i mogą się czynnie angażować. Objawiający się w liturgii Chrystus przemienia młodych i łączy ich z Kościołem, i światem. W ten sposób uczniowie budują Kościół a zarazem spełniają swoistą misję wobec świata. Zadaniem młodych katolików jest budowanie wspólnoty, która dla świata ma być znakiem zjednoczenia i życia w duchu miłości. Dążenie do wspólnoty dokonuje się nie tyle przez organizacje ludzkie, ile przez wewnętrzne zespolenie z Bogiem. Dla katechizującego oznacza to troskę o przemianę, grup szkolnych we wspólnoty religijne, w których uczniowie mogą doświadczać Kościoła nie tylko przez poznanie intelektualne, ale również przez przeżywanie wartości chrześcijańskich w ramach liturgii. Grupa katechetyczna, jeśli poczuwa się do jedności z Kościołem, jest otwarta na przyjęcie kolejnych uczniów, którzy pragną się do niej przyłączyć. Ma to swoje znaczenie w osnowie ekumenii i tolerancji. Dialogiczna postawa katechizowanych prowadzi do wspólnoty w działaniu i w modlitwie. Jedność młodych z Kościołem jest darem i zadaniem. Szczególnego znaczenia w tworzeniu wspólnoty nabiera poczucie jedności z Piotrem i kolegium apostolskim. Katecheza dla osiągnięcia swego celu powinna przygotowywać uczniów do słuchania nauczania Kościoła a także modlitwy osobistej i wspólnotowej, bez której trudno mówić o więzi z Bogiem Trójjedynym. Grupy katechetyczne nie są celem samym w sobie, ale mogą służyć Bogu i światu. Są one cząstką Kościoła, żyją Kościołem i w nim się realizują. Uczniowie z klas katechetycznych są nadzieją Kościoła. Od nich zależy jego przyszłość u początku nowego tysiąclecia. Uczestnicy szkolnej katechezy mają pomagać i służyć braciom ze względu na Chrystusa. Pomoc tego rodzaju może się wyrażać w trosce o poszanowanie godności osoby ludzkiej, o pokój, wolność i sprawiedliwość, w ochronie życia, solidarności z biednymi i chorymi itp. Jan Paweł II zachęca, by młodzi nie żądali dla siebie wygodnego życia, ale wyzbywali się postawy konsumpcyjnej. Jest to możliwe przy osiągnięciu duchowej dojrzałości wskazywanej przez Kościół. Słuchacze szkolnej katechezy poprzez swoje zaangażowanie i jedność z Kościołem, mogą uczestniczyć w jego misji.

Dynamika grup uczniowskich na katechezie

Na ogół przyjmuje się, że grupy katechetyczne w obecnej formie nie ułatwiają doświadczenia wspólnoty Kościoła. Przyczyną mogą być wady organizacyjne, system klasowo-lekcyjny, akcentowanie treści poznawczych, inne niż pobożnościowe motywy uczestnictwa w szkolnych lekcjach religii. Przeciwstawną formę mają nieformalne grupy dziecięce i młodzieżowe, np. Ruchu Światło-Życie czy innych ruchów, czy wspólnot, gdzie o wiele bardziej widoczna jest potrzeba osobistego spotkania z Panem, i doświadczenia daru Kościoła, tam też ma miejsce niewymuszona modlitwa oraz głębsza formacja. W związku z powyższym, oczekuje się pewnych przemian w prowadzeniu katechez szkolnych. Centrum powinna być wspólnota poznawania Słowa Bożego i podejmowanie dialogu, zwłaszcza modlitewnego. Nie chodzi tu wyłącznie o analizę poznawanego tekstu, ale raczej o atrakcyjne propozycje i role do spełnienia dla uczniów. Grupa katechetyczna może wpływać na przygotowanie kolejnych spotkań, okresowej liturgii oraz wspólnych działań na rzecz parafii czy szkoły. W grupie katechetycznej mogą działać zespoły ukierunkowane podziałem funkcji i zadań. Dzięki takim formom uczeń ma możliwość doświadczenia i poznania godności osoby każdego człowieka. Katecheta w takiej grupie zajmuje specyficzne miejsce i wpływa na wytwarzanie oczekiwanej atmosfery. Proponuje się, by katecheta odgrywał rolę starszego brata w Chrystusie. To pozwala, by mógł stać się przyjacielem młodych i uczestnikiem życia grupy, a także wpływać na powstawanie wspólnoty wiary, i miłości. Uczniowie oczekują od katechety świadectwa żywej relacji z Chrystusem, a co za tym idzie umiłowania Kościoła w konkretnym wymiarze. Każdą nieszczerość nauczyciela wychowankowie łatwo zauważą, co spowoduje zachwianie autorytetu. Atmosfera grupy katechetycznej w klasie jest wynikiem współdziałania czynnika społeczno-psychologicznego i łaski. Wiadomo, że w grupie religijnej Duch Chrystusa przenika zgromadzonych w Jego imię. Atmosfera klasy katechetycznej może sprzyjać lub utrudniać współżycie i współdziałanie, a w konsekwencji identyfikację z Kościołem. Rozróżnia się atmosferę autokratyczną i demokratyczną. Pedagogika chrześcijańska popiera kierunek demokratyczny, który stwarza katecheta. On jest doradcą i równoprawnym członkiem grupy, a często inspiratorem, nigdy zaś zwykłym nauczycielem i urzędnikiem administracyjnym. Atmosfera demokratyczna nacechowana jest serdecznością i przyjacielskimi więzami. Katecheta towarzyszy uczniom w ich życiu i dostrzega w nich przyszłość Kościoła. Młodzież w takiej atmosferze uaktywnia się, ponosi współodpowiedzialność za parafię i Kościół odnajduje w nim swe miejsce. Katecheta powinien zabiegać o to, by młodzi cenili sobie uczęszczanie na religię, a w konsekwencji przynależenie do Kościoła. Osiąga się to przez czynną miłość względem każdego człowieka, obronę słabszych przed silniejszymi, wspólne poznawanie, naradzanie się i planowanie działań oraz wyjaśnianie norm zachowania. Młodych ludzi bardziej łączy wspólna praca niż współzawodnictwo. Wspólne cele, organizacja życia i działania poza szkołą, rzutują na dalsze lata uczniów wchodzących w świat dorosłych. Poprzez katechezę, szkolną i parafialną dzieci, i młodzież włączają się w życie Kościoła. Czynią to w sposób naturalny, a zarazem atrakcyjny. W niektórych sytuacjach katecheza prowadzi tylko do przyswajania wiedzy na temat wiary, a nie daje doświadczenia własnych przekonań. Natomiast osobiste świadectwo życia z wiary, doświadczenie wspólnoty żywego Słowa, sakramentów św., jedności i miłości prowadzi uczniów do przemiany ich stosunku względem Kościoła.