Wrzesień 2001

Początek wielkiego przełomu
Rozmowa z kard. Marianem Jaworskim, metropolitą lwowskim

Nowi polscy błogosławieni


Kresy południowo-wschodnie
Grzegorz Gaczyński

Diakonat stały w Kościele w Polsce
Marek Marczewski

Kim jest diakon?
ks.Piotr Nitecki

Wychowanie uczniów do uczestnictwa w życiu Kościoła
ks. Marek Zołoteńki

Dzieci bez wieku
Anna Maria Teresa

Koncert w szkole
Marek Rusinowski

Jak żyli mieszkańcy średniowiecznego Wrocławia
Anna Sutowicz

Racjonalne kłamstwo
ks. Stanisław Ławrynowicz

Jestem istotą społeczną
Natalia Telejko

Duszpasterstwo Akademickie - co to jest?
ks. Ryszard Słowiak




Strona główna

Archiwum

Diakonat stały w Kościele w Polsce
Marek Marczewski


Podczas 313 Konferencji Plenarnej Episkopatu Polski obradującej w Łowiczu 20 i 21 czerwca bieżącego roku biskupi polscy podjęli decyzje o wprowadzeniu w naszym kraju diakonatu stałego. Za tą decyzją głosowało dwie trzecie hierarchów. Diakonat będzie więc nie tylko jak dotychczas stanem przejściowym przed święceniami prezbiteratu. Święcenia te będą udzielane także mężczyznom żonatym. Jeśli jednak przyjmie je człowiek nieżonaty, to zobowiązany będzie do pozostania w stanie bezżennym. Decyzja Konferencji Episkopatu Polski wymaga jeszcze aprobaty Stolicy Apostolskiej. Poszczególne diecezje same będą decydować o tym, czy wprowadzić u siebie funkcje diakonatu stałego. Prawdopodobnie pierwsi stali diakoni wyświęceni będą nie później niż za cztery lata. (KAI)

Czym jest diakonat stały

Diakonat to urząd kościelny lub święcenie o charakterze sakramentalnym, które wraz z biskupstwem i prezbiteratem stanowią trójstopniową strukturę kapłaństwa hierarchicznego; jest to także posługa sprawowana przez diakona. Diakon w Kościele pierwotnym oznaczał pomocnika biskupa i zajmował się głównie roztaczaniem opieki nad ubogimi i chorymi. W czasach późniejszych oznaczał duchownego przygotowującego się do kapłaństwa. Na mocy uchwał Soboru Watykańskiego II i motu proprio "Sacrum diaconatus ordinem" papieża Pawła VI diakonem może być celibatariusz lub żonaty, a posługa diakońska permanentna (stała) lub przejściowa. "Diakoni uczestniczą w specjalny sposób w posłaniu i łasce Chrystusa. Sakrament święceń naznacza ich pieczęcią ("charakterem"), której nikt nie może usunąć. Upodabnia ich ona do Chrystusa, który stał się "diakonem", to znaczy sługą wszystkich. Do diakonów należy między innymi asystowanie biskupowi i prezbiterom przy celebracji Bożych misteriów, szczególnie Eucharystii, jej udzielanie, asystowanie przy zawieraniu małżeństwa i błogosławienie go, głoszenie Ewangelii i przepowiadanie, prowadzenie pogrzebu i poświęcanie się różnym posługom miłości" (Katechizm Kościoła katolickiego n. 1570).

Z historii diakonatu stałego

Przed rokiem 60 po n. Chr. w Kościele jerozolimskim dochodzi do wyboru pierwszych diakonów (Dz 6, 1-6). Św. Szczepan, jeden z siedmiu wybranych, jest pierwszym męczennikiem młodego Kościoła (Dz 7, 54-60).

58-50 r. po n. Chr.: św. Paweł w Liście do Rzymian poleca Febę, "naszą siostrę, diakonisę kościoła w Kenchrach" (16, 1). Najprawdopodobniej ona doręczyła ten list Kościołowi w Rzymie.

63-67 r. po Chr.: św. Paweł w Pierwszym liście do Tymoteusza określa przymioty duchownych, m.in. diakonów (3, 8-13).

Do IV wieku jesteśmy świadkami niebywałego rozwoju diakonatu: św. Ignacy Antiocheński, bp i męczennik (U 110 po n. Chr.) nazywa ich "najdroższymi", "błogosławieństwem", "pociechą"; z trzeciego wieku pochodzą przepisy dotyczące wyboru i ordynacji biskupa, prezbitera i diakona (Tradycja apostolska I 1. 7). Dokument ten poświadcza liturgiczną i charytatywną posługę diakona oraz przepowiadanie słowa. We wczesnochrześcijańskiej typologii biskup, diakon i diakonisa są obrazem Trójcy Świętej, a prezbiterzy, stanowiący doradcze kolegium biskupa, są obrazem kolegium apostołów (Didaskalia II 26, 5-7).

Około VI wieku diakonat staje się stopniem przejściowym do święceń prezbiteratu. Na tę formę posługi przyjęto określenie "diakonat przejściowy". Diakonat jako stopień trwały istnieje nieprzerwanie w katolickich Kościołach Wschodnich i w Kościele prawosławnym.

Do pierwszych prób przywrócenia diakonatu dochodzi podczas obrad Soboru Trydenckiego (1545-1563). Rozstrzygnięcia Soboru dotyczyły tylko uznania sakramentalności diakonatu (DS 1772).

25 I 1959 r.: papież Jan XXIII zapowiedział zwołanie soboru powszechnego. Na 2.150 odpowiedzi, jakie uzyskała Komisja Przedprzygotowawcza Soboru, w związku z rozpisaną przez nią prośbą o wskazanie problemów, którymi powinien się zająć przewidziany sobór, ponad 600 wnioskodawców poruszyło kwestię przywrócenia diakonatu stałego w Kościele rzymskokatolickim.

21 XI 1964 r.: uroczysta proklamacja Konstytucji dogmatycznej o Kościele "Lumen gentium". Artykuł 29 tego dokumentu poświęcony jest w całości diakonatowi stałemu. Wskazano w nim na możliwość wprowadzenia tej posługi w Kościele.

18 VI 1967 r.: papież Paweł VI opublikował motu proprio Sacrum diaconatus ordinem ustalające normy ogólne dla przywróconego w Kościele rzymskokatolickim stałego diakonatu.

18 VI 1967 r.: papież Paweł VI konstytucją apostolską Pontificalis romani recognitio zatwierdził nowy obrzęd udzielania święceń episkopatu, prezbiteratu i diakonatu.

28 IV 1968 r.: pierwszych pięciu mężczyzn żonatych zostało wyświęconych na stałych diakonów w katedrze w Kolonii (Niemcy).

16 VII 1969 r.: wskazania przedstawione w motu proprio Sacrum diaconatus ordinem zostały podjęte i sprecyzowane w liście okólnym watykańskiej Kongregacji Edukacji Katolickiej pt. Come e a conoscenza (Jak podano do wiadomości).

15 VIII 1972 r.: papież Paweł VI opublikował motu proprio Ad pascendum promulgujące przepisy dotyczące diakonatu, w tym diakonatu stałego.

25 I 1983 r.: elementy podstawowe przepisów zamieszczonych dotychczas w motu proprio zostały ujęte w prawidłach Kodeksu Prawa Kanonicznego, który został ogłoszony przez papieża Jana Pawła II.

22 II 1998 r.: ukazał się dokument watykańskiej Kongregacji Edukacji Katolickiej poświęcony diakonatowi stałemu pt. Wytyczne dotyczące formacji diakonów stałych.

22 II 1998 r.: ukazał się dokument watykańskiej Kongregacji ds. Duchowieństwa poświęcony diakonatowi stałemu pt. Dyrektorium o posłudze i życiu diakonów stałych.

22 II 1998 r.: postanowienie Episkopatu Polski, w którym wyrażono pragnienie wprowadzenia diakonatu stałego w strukturę Kościoła za uprzednią zgodą Ojca Świętego.

20-21 VI 2001 r.: decyzja Konferencji Episkopatu Polski o wprowadzeniu stałego diakonatu w Polsce.

Diakonat stały w dokumentach Kościoła

Na niższym szczeblu hierarchii stoją diakoni, na których nakłada się ręce "nie dla kapłanstwa, lecz dla posługi". Umocnieni bowiem łaską sakramentalną, w posłudze liturgii, słowa i miłości służą Ludowi Bożemu w łączności z biskupem i jego kapłanami. Zadaniem diakona, stosownie do tego, co mu wyznaczy kompetentna władza, jest uroczyste udzielanie chrztu, przechowywanie i rozdzielanie Eucharystii, asystowanie i błogosławienie w imieniu Kościoła związkom małżeńskim, udzielanie wiatyku umierającym, czytanie wiernym Pisma Świętego, nauczanie i napominanie ludu, przewodniczenie nabożeństwu i modlitwie wiernych, sprawowanie sakramentaliów, przewodniczenie obrzędowi żałobnemu i pogrzebowemu (...). A ponieważ te obowiązki, nader konieczne dla życia Kościoła, z trudem tylko mogą być spełniane w wielu okolicach przy panującej dziś dyscyplinie Kościoła łacińskiego, można będzie w przyszłości przywrócić diakonat jako właściwy i trwały stopień hierarchiczny (Konstytucja dogmatyczna o Kościele "Lumen gentium" art. 29).

Tam, gdzie Konferencje Biskupów uznają to za słuszne, należy wznowić diakonat jako trwały stan życia według norm Konstytucji o Kościele. Wypada bowiem, żeby mężowie, którzy spełniają prawdziwie służbę diakona, już to głosząc jako katechiści słowo Boże, albo kierując w imieniu proboszcza czy biskupa odległymi wspólnotami chrześcijańskimi, bądź praktykując miłość w dziełach społecznych czy charytatywnych, byli umacniani przez obrzęd włożenia rąk przekazany tradycją apostolską i łączeni ściślej z ołtarzem, aby przez sakramentalną łaskę diakonatu mogli skuteczniej wykonywać swoją służbę (Dekret o działalności misyjnej Kościoła "Ad gentes divinitus" art. 16, 5).

Sobór Watykański II zadośćuczynił prośbom i życzeniom, aby tam, gdzie będzie tego wymagało dobro dusz, przywrócić diakonat stały, stanowiący jakby formę święcenia pośredniego między wyższymi stopniami a pozostałym ludem Bożym, jakby wykładnik potrzeb i życzeń chrześcijańskich wspólnot, jako przy-pomnienie służby, czyli diakonii Koś-cioła w chrześcijańskich wspólnotach lokalnych, znak lub tajemnicę (sakrament) samego Chrystusa Pana, który "nie przyszedł, aby Mu służono, lecz aby służyć" (Paweł VI. Motu proprio Ad pascendum. PPK V/2 n. 9368 s. 25-26).

Urząd kościelny, przez Boga ustanowiony, sprawowany jest w różnych stopniach święceń przez tych, którzy od starożytności już noszą nazwę biskupów, prezbiterów i diakonów. Nauka katolicka, wyrażona w liturgii, Urząd Nauczycielski i stała praktyka Kościoła uznają, że istnieją dwa stopnie uczestnictwa w kapłaństwie Chrystusa: episkopat i prezbiterat. Diakonat jest przeznaczony do pomocy im i służenia. Dlatego pojęcie sacerdos - kapłan oznacza obecnie biskupów i prezbiterów, a nie diakonów (Katechizm Kościoła katolickiego n. 1554).

Diakonat stały w liczbach

Według danych na koniec 1999 r. w całym świecie pełni posługę 26.629 diakonów stałych w 129 krajach, w tym 486 zakonników. Najwięcej jest ich w Ameryce Północnej i Środkowej: 14.853 (USA - 12.426; Kanada - 895; Meksyk 651; Portoryko - 411; Dominikana - 226; Panama 64), w Europie: 8.442 (Włochy - 2. 251; Niemcy - 2.215; Francja - 1.518; Belgia - 532; Wielka Brytania - 489; Austria - 425; Holandia - 264; Hiszpania - 224; Czechy - 141; Szwajcaria - 134; Portugalia - 113; Węgry - 43). W całej Ameryce Południowej jest ich 2. 673 (Brazylia - 1.062; Chile - 537; Argentyna - 508; Kolumbia - 142; Paragwaj - 95; Wenezuela - 87), w Afryce: 324 (RPA - 199; Namibia - 43; Kamerun - 18; Zimbabwe - 16; Reunion - 13), w krajach Oceanii: 176 (Australia - 43; Mikronezja - 39; Samoa Zach. - 22; Polinezja Fr. - 20; Samoa Am. - 19), w Azji: 161 (Filipiny - 58; India 19; Indonezja 11; Syria - 10; Irak - 10; Wietnam - 10).