Marzec 2011

Droga Krzyżowa
Bł. ks. Gerhard Hirschfelder

„W tym znaku zwyciężysz”
Stanisław Wróblewski

Grossowe pytania
Krzysztof Szwagrzyk

Kapłanów trzeba Kościołowi wymodlić
Ks. Adam Łuźniak

Pozwólcie dzieciom przychodzić...
Ilona Migacz

Wychować człowieka, zbudować społeczeństwo
Piotr Sutowicz

Sługa katechezy
Ks. Józef Pater

Causa vortret – spór o pierwszeństwo
Wojciech Kucharski

Czy klasykę można odczytywać na nowo? czyli Norwid w XXI wieku
Jan Wikiera

Wychwalajmy mężów sławnych
Ks. Bogdan Giemza SDS

Uwaga: depresja
Anna Żarowska

Dlaczego warto się spowiadać?
Z ks. Andrzejem Dziełakiem rozmawia Bożena Rojek

W kolejce do nieba
Anna Żarowska

Młodzi światu
Manuela Ciszek

Strona główna

Archiwum

ŚP. KS. INFUŁAT STANISŁAW JAN TURKOWSKI (1919-2010)
Sługa katechezy
Ks. Józef Pater


Tuż przed Świętami Bożego Narodzenia, 22 grudnia 2010 r. zmarł ks. infułat Stanisław Turkowski, kapłan archidiecezji wrocławskiej, katecheta, doktor teologii, wizytator nauki religii, wieloletni kierownik Wydziału Nauki Chrześcijańskiej i wykładowca katechetyki.

Urodził się 6 X 1919 roku w Sanoku, w inteligenckiej rodzinie Antoniego i Marii z Kocyłowskich. Ojciec po odbyciu służby w gwardii cesarskiej Franciszka Józefa I w Wiedniu, w randze podoficera, zamieszkał w Sanoku, gdzie przez wiele lat pracował jako ceniony i szanowany sekretarz starostwa. W Sanoku Stanisław – jak sam często mawiał – tym uroczym mieście, spędził wraz z młodszymi braćmi Zbigniewem i Tadeuszem, dzieciństwo i młodość. Tu uczęszczał do szkoły powszechnej i do gimnazjum. Jako uczeń był zdolny, pilny, obowiązkowy i pracowity. Przejawiał też wiele zainteresowań (sport, kolekcjonerstwo i fotografika), co w połączeniu ze wspomnianymi cechami przynosiło jak najlepsze owoce. Po maturze w 1937 r., kierując się głosem powołania, podjął dalsze studia w Seminarium Duchownym i na Wydziale Teologicznym UJK we Lwowie, w latach 1937–1942. Nie bez znaczenia był również przykład stryja, ks. dr. Maurycego Turkowskiego, cenionego katechety i wychowawcy młodzieży. W rodzinie Turkowskich i Kocyłowskich było jeszcze kilka osób, które poświęciły się życiu konsekrowanemu, w tym wuj bp Jozafat Kocyłowski obrządku greckokatolickiego.

Lata studiów teologicznych to dalszy czas formacji intelektualno-duchowej Stanisława Turkowskiego pod okiem wytrawnych profesorów i wychowawców. Wystarczy tylko wspomnieć niektóre nazwiska księży profesorów z Wydziału Teologicznego jak: Alojzy Jougan, Zygmunt Bielawski, Adam Gerstmann, Szczepan Szydelski, Piotr Stach, Aleksy Klawek, Józef Umiński, Jan Stepa, by wyrobić sobie właściwy obraz teologicznego kształcenia na Uniwersytecie Lwowskim. Podobnie w seminarium duchownym formację kapłańską kształtowali wielcy i świątobliwi księża: Eugeniusz Baziak, Stanisław Frankl, Stanisław Bizuń, Marian Stark i inni. Niezmiernie ważnym elementem w formacji intelektualno-duchowej lwowskich alumnów była praca samowychowawcza w różnych kołach studenckich i seminaryjnych.

Spokojny tok studiów został zakłócony wybuchem II wojny światowej. W 1939 r. po zajęciu Lwowa przez okupantów niemieckich i sowieckich, Wydział Teologiczny i Seminarium Duchowne zmuszone były do dalszej działalności w swoistej konspiracji. Szczególne uznanie zdobył sobie w tym czasie ks. prof. Stanisław Frankl, dzięki któremu seminarium przetrwało pierwsze trzy lata wojny, a studia ukończyło około 60 młodych kapłanów. Niestety, w 1942 r. ks. Frankl został przez Niemców aresztowany i wskutek wycieńczenia oraz choroby, zmarł 26 VI 1944 r. Rok akademicki 1941/42 był ostatnim rokiem studiów filozoficzno-teologicznych kleryka Stanisława Turkowskiego, po których wraz z czterema innymi kolegami (Stanisław Chabin, Jan Jedrzejowski, Ignacy Tokarczuk i Józef Zieliński) otrzymał święcenia kapłańskie. Udzielił mu ich w warunkach wojennych, niemal frontowych, 21 VI 1942 r., ks. bp Eugeniusz Baziak, w kościele seminaryjnym we Lwowie.

Po święceniach, władze kościelne skierowały ks. Stanisława Turkowskiego, 15 VIII 1942 r., do pracy duszpasterskiej w Horodence. W miasteczku tym, najbardziej wysuniętym na wschód, od wieków współżyli ze sobą w zgodzie i wzajemnym zrozumieniu ludzie trzech obrządków katolickich: Polacy rzymskokatoliccy, Ukraińcy obrządku greckokatolickiego i Ormianie. Było tu też wielu Żydów, którzy mieli swoją synagogę. Niestety, ten wielowiekowy spokój został zakłócony w latach II wojny światowej, a mieszkańcy Horodenki i okolic przeżyli swoistą tragedię: podwójna okupacja niemiecko-sowiecka, aresztowania Żydów, bestialskie mordy UPA na Polakach, wywóz Polaków na Sybir w 1940 r., aresztowanie i rozstrzelanie kilkunastu nauczycieli i urzędników w lasku szeparowskim przez gestapo w 1941 r. oraz inne bolesne nękanie pozostałych mieszkańców. W takich warunkach ks. Stanisław Turkowski rozpoczął swoją pracę duszpasterską jako wikary i katecheta. Jako kapłan i katecheta musiał być wyjątkowo delikatny i taktowny, zwłaszcza w stosunku do uczniów innej narodowości i wyznania. Tym bardziej że z braku nauczycieli, zlecono mu również tajne nauczanie na poziomie gimnazjalnym, m.in. języka łacińskiego i propedeutyki filozofii.

Po zakończeniu wojny, w uroczystość św. Anny 26 VII 1945 r., ks. Stanisław Turkowski wraz z wieloma parafianami opuścił Horodenkę w ramach tzw. repatriacji i pociągiem złożonym z bydlęcych wagonów, udał się w nieznane, na Ziemie Zachodnie. Po trzech tygodniach jazdy, często okrężnymi przejazdami, m.in. przez Myślibórz k. Gorzowa Wielkopolskiego (!), dotarł ostatecznie do Kuźni Raciborskiej. Po uzyskaniu misji kanonicznej w administracji apostolskiej w Opolu, uczył przez jakiś czas religii w szkołach powszechnych w Kuźni Raciborskiej i w Turzu. Ostatecznie, po roku pracy przeniósł się do archidiecezji wrocławskiej, gdzie z woli administratora apostolskiego, ks. Karola Milika podjął pracę duszpasterską w charakterze wikariusza i katechety w Oleśnicy. Tu przez trzy lata (1946-1949), prócz obowiązków duszpasterskich w parafii, uczył w różnych szkołach religii w wymiarze 45 godzin tygodniowo. Ponadto kuratorium powierzyło mu dodatkowe wykłady z propedeutyki filozofii w ostatnich klasach licealnych. Ks. Turkowski mimo to nie narzekał na nadmiar pracy, ale z całym oddaniem spełniał powierzone mu obowiązki. Z kolei podobne obowiązki ks. Turkowski spełniał w latach 1949-1951, jako wikariusz i katecheta w parafii św. Erazma i Pankracego w Jeleniej Górze. Późniejsze zaproszenia wychowanków na śluby, jubileusze i koleżeńskie spotkania świadczyły o ich wdzięczności i przywiązaniu do swego katechety i wychowawcy.

We wrześniu 1951 r. został mianowany prefektem Seminarium Duchownego we Wrocławiu. Funkcję tę sprawował do końca września 1953 r. Były to trudne lata tzw. eksperymentów wychowawczych i prac związanych z odbudową miasta. W tym czasie ks. Turkowski prowadził także wykłady z katechetyki, głosił rekolekcje i okolicznościowe kazania w parafiach oraz systematyczne homilie w katedrze wrocławskiej. Niezależnie od pełnionych obowiązków, kontynuował dalsze studia specjalistyczne na Wydziale Teologicznym UJ w Krakowie. Zwieńczył je magisterium i doktoratem teologii w 1952 r. Następnie w latach 1954-1955 był wikariuszem i katechetą w parafii pw. Świętej Rodziny we Wrocławiu, a przez następny rok w parafii pw. św. Augustyna we Wrocławiu.

Od roku 1956 do 1995 pełnił niezwykle ważne i odpowiedzialne funkcje w Kurii Metropolitalnej Wrocławskiej jako: wizytator nauki religii i kierownik Wydziału Nauki Chrześcijańskiej, kierownik i wykładowca przedmiotów katechetycznych w Studium Katechetycznym we Wrocławiu, członek Komisji Egzaminacyjnej Księży Katechetów, wizytator księży dziekanów, wykładowca katechetyki na Studiach Pomocników Katechezy w Jeleniej Górze, Namysłowie i Wałbrzychu, wykładowca w Kolegiach Katechetycznych w Jeleniej Górze, Legnicy i Wałbrzychu, organizator Ogólnopolskiego Kursu Katechetycznego we Wrocławiu, organizator i wykładowca na wakacyjnych kursach kształceniowych dla zakonnych i świeckich pracowników katechezy. Uczestniczył we wszystkich konferencjach i spotkaniach Księży Wizytatorów organizowanych przez Komisję Episkopatu Polski ds. Katechizacji w latach 1956-1995. Przewodniczył Komisji ds. Katechezy Synodu Archidiecezji Wrocławskiej w latach 1986-1991 i współredagował dekret synodalny Katecheza w służbie wychowania religijnego dzieci, młodzieży i dorosłych oraz instrukcje synodalne: Katechizacja w Archidiecezji Wrocławskiej, Przygotowanie dzieci do pełnego uczestnictwa w Eucharystii, Przygotowanie do sakramentu dojrzałości chrześcijańskiej i Katechizacja osób niepełnosprawnych fizycznie i umysłowo.

W 1992 r. przygotował Diecezjalny Statut Eucharystycznego Ruchu Młodych. Dekretem Prymasa Polski z dn. 25 stycznia 1989 r. został powołany do Komisji Przygotowawczej II Synodu Plenarnego zajmującej się problematyką wychowania katolickiego. Prowadził konwersatoria podczas Wrocławskich Dni Duszpasterskich oraz wykłady w Tygodniach Kultury Chrześcijańskiej we Wrocławiu. Wygłaszał konferencje wychowawcze do rodziców na terenie archidiecezji w różnych parafiach. Ponadto ogłaszał drukiem katechezy i homilie w czasopismach: „Wrocławskie Wiadomości Kościelne”, „Katecheta”, „Nowe Życie”, „Rycerz Niepokalanej” oraz artykuły wspomnieniowe w czasopismach: „Semper Fidelis”, „Gdzie szum Prutu” i „Zeszyty Tłumackie”. W sumie wydrukował ponad 100 artykułów. Ponadto szereg materiałów zgromadził w maszynopisach i rękopisach, zdeponowanych w Archiwum Archidiecezjalnym we Wrocławiu. Artykuły, konferencje, kazania i materiały pomocnicze uporządkowane są w odpowiednich teczkach i szufladkach, według haseł i tematów. Świadczą one o wyjątkowej samodyscyplinie ich autora oraz o metodycznie uporządkowanej pracy. O samodyscyplinie i dobrze zorganizowanej pracy świadczył również bogaty zbiór różnych fotografii, odpowiednio opisanych i poukładanych. Z tego zbioru korzystały różne wydawnictwa i autorzy prac związanych zarówno z dziejami Kresów Wschodnich, jak również z powojenną historią archidiecezji wrocławskiej. Zbiór ten, niestety, został rozproszony, gdyż wypożyczone zdjęcia często nie wracały do ich właściciela. Przez wiele lat ks. infułat Turkowski był też zapalonym zbieraczem i wystawcą znaczków pocztowych, zwłaszcza o motywach religijnych. Pod koniec życia część swego zbioru przekazał do Muzeum Archidiecezjalnego we Wrocławiu, które zorganizowało w 2007 r. wielką wystawę, związaną z podróżami apostolskimi Ojca Świętego Jan Pawła II.

Za znaczne zasługi na polu duszpasterskim i katechetycznym, na wniosek ks. abp. Bolesława Kominka ks. Turkowski został odznaczony w 1962 r. honorową kapelanią Ojca św. Ks. abp Henryk Gulbinowicz mianował go w 1982 r. kanonikiem gremialnym Kapituły Metropolitalnej Wrocławskiej, a w 1991 r. dziekanem tejże Kapituły. Po przejściu na emeryturę w 1995 r. Ksiądz Infułat nie spoczął na laurach, ale nadał udzielał się w pracy duszpasterskiej w parafii Św. Ducha we Wrocławiu, wygłaszał szereg konferencji i kazań w różnych kościołach archidiecezji, uczestniczył w licznych spotkaniach i zjazdach towarzystw kresowych. Tu należy mocno podkreślić, że znalazłszy się na Ziemiach Zachodnich, ks. Stanisław Turkowski, mimo że stanął przed nowym wyzwaniem, to jednak Lwowem i sprawami kresowymi żyć nie przestał. Odczuwał silne więzy z archidiecezją lwowską, jej historią, biskupami, duchowieństwem. Do końca życia był najwiarygodniejszym źródłem informacji o kapłanach tamtego okresu i tamtego terenu.

W związku z postępującą chorobą i potrzebą stałej opieki pielęgniarskiej zamieszkał w ostatnich latach najpierw u Sióstr Serca Bożego, a następnie w Domu Księży Emerytów. Tu zmarł 22 XII 2010 r. w 91 roku życia i 68 roku kapłaństwa. Zgodnie z życzeniem, po odprawionej Mszy św. pogrzebowej w katedrze wrocławskiej 23 XII 2010 r., jego doczesne szczątki zostały przewiezione do Sanoka i 27 XII 2010 r. pochowane w grobowcu rodzinnym.

Niech odpoczywa w pokoju wiecznym.