Marzec 2007

Orędzie na Wielki Post
Papież Benedykt XVI

Kontemplować oblicze Chrystusa
ks. Antoni Kiełbasa

Święta służąca
ks. Bogusław Konopka

Duchowa adopcja


Życie!
Aneta Wiśniewska

Na "ojcowiźnie" bez zmian?
Anna Litwin

Trudne dzieje biskupa Nankiera
Anna Sutowicz

Święta Anna na Widawie
Artur Adamski

Status pokrzywdzonych dla biskupów
Stanisław A. Bogaczewicz

Teologia i współczesność
Leon Miodoński

Nasz ciąg dalszy... niepewny?!
Grażyna Ślęzak

Miłość i sprawiedliwość
Mateusz Godek

Katolickie Liceum Ogólnokształcące w Henrykowie
ks. Jacek Froniewski

Leksykon Liturgii
ks. Marcin Kołodziej



Strona główna

Archiwum

Teologia i współczesność
Leon Miodoński



Wybór kardynała Jozefa Ratzingera na Stolicę Apostolską w oczywisty sposób przyczynił się do wielkiego zainteresowania jego osobą, życiem i dorobkiem naukowym. Od dawna był autorem dobrze znanym polskiemu czytelnikowi. Bowiem już na początku lat siedemdziesiątych – zanim jeszcze został powołany przez Pawła VI na stanowisko arcybiskupa Monachium i Fryzyngi – ukazała się z jedna z najbardziej znaczących jego prac Wprowadzenie w chrześcijaństwo. Później systematycznie wydawano kolejne publikacje (Eschatologia, śmierć i życie wieczne; Prawda w teologii; Czas przemian w Europie; Święto wiary; Wielość religii i jedno Przymierze; Wiara. Prawda. Tolerancja itd.). Zainteresowanie wzrosło jeszcze bardziej, gdy w roku 1981 z rąk Jana Pawła II otrzymał nominację na prefekta Kongregacji Nauki Wiary i znalazł się w centrum sporu o teologię wyzwolenia, radykalny feminizm, o istotę wiary i misję Kościoła.
Dziś, gdy niemal w każdej księgarni można nabyć kolejne wydania aktualnych i wcześniejszych prac Benedykta XVI, jego wspomnienia i wywiady, istnieje pewna istotna, dająca się zauważyć luka, a mianowicie ciągle brakuje syntetycznych monografii poświęconych analizie źródeł jego poglądów i relacji do współczesnych dyskusji światopoglądowych. W tym kontekście książka Ewy J. Nowackiej Społeczno-polityczna myśl Benedykta XVI. Geneza i znaczenie dla współczesnych państw demokratycznych zasługuje na szczególną uwagę, nie dlatego, że jest to w tym momencie jedna z nielicznych prac przeznaczonych dla szerszej rzeszy odbiorców, ale przede wszystkim dlatego, że zawiera w sobie wszystkie te elementy, których czytelnik potrzebuje, aby uzyskać gruntowną orientację w doktrynie Benedykta XVI.

Autorka, rysując bardzo szeroką perspektywę interpretacyjną sięgającą aż do źródeł filozofii chrześcijańskiej, poszukiwała fundamentalnych inspiracji filozoficzno-teologicznych Josefa Ratzingera. Skoncentrowała się na kilku zasadniczych elementach. Po pierwsze, pokazała w jaki sposób wczesnochrześcijańska koncepcja Państwa Bożego św. Augustyna wraz z moralną wykładnią teorii społecznej oraz naczelnymi ideami prawa natury i Dobra Najwyższego przyczyniły się do ukształtowania doktryny politycznej chrześcijaństwa. Późniejsze rozwinięcia tej doktryny, zwłaszcza przez św. Bonawenturę utożsamiającego objawienie z procesem historycznym, stanowią podbudowę teologiczną myśli przyszłego papieża. Nota bene jego habilitacja (Teologia dziejów u św. Bonawentury) dotyczy tego kluczowego problemu. Po drugie, Autorka uwypukliła dziedzictwo Soboru Watykańskiego II i osobisty wkład Josefa Ratzingera w ustalenia posoborowe. Po trzecie, zwróciła uwagę na znaczenie myśli Jana Pawła II, zwłaszcza jego krytykę państwa liberalnego, postulat personalistycznego upodmiotowienia człowieka, ekumenizmu oraz przesłanie encykliki Fides et Ratio.

Wymienione elementy współtworzą doktrynę społeczno-polityczną Benedykta XVI, która z jednej strony może być postrzegana jako kontynuacja głównych nurtów nauki społecznej Kościoła, z drugiej natomiast jako twórcze rozwinięcie i interpretacja kluczowych problemów współczesnego świata z chrześcijańskiego punktu widzenia. Chodzi przede wszystkim o „nowe Oświecenie”, czyli moralne uzasadnienie instytucji społecznych i państwa jako gwarantów praw jednostki ludzkiej, nadrzędność prawa i moralności nad władzą oraz sprawiedliwość społeczną.

Lektura książki Ewy J. Nowackiej Społeczno-polityczna myśl Benedykta XVI. Geneza i znaczenie dla współczesnych państw demokratycznych oprócz tego zasadniczego elementu, jakim jest analiza kształtowania się struktury myśli społeczno-politycznej Benedykta XVI i jej aktualności, skłania do szerszej refleksji. Otóż stanowi godny uwagi przyczynek do dyskusji na temat zasadniczych problemów współczesnego świata: relacji jednostka – społeczeństwo, państwo – Kościół, prawo – moralność itd. W tym sensie posiada ona znaczącą wartość propedeutyczną. Nie narzucając czytelnikowi gotowych interpretacji daje mu możliwość spojrzenia na te zagadnienia i wyrobienia sobie własnej oceny.

Książkę Ewy J. Nowackiej cechuje jeszcze jedna istotna zaleta, a mianowicie w sposób bardzo przystępny i syntetyczny – ale jednocześnie z wielkim znawstwem problemu i zachowaniem wszystkich wymagań warsztatowych – prowadzi czytelnika poprzez gąszcz pojęć i dylematów teologicznych, filozoficznych i politologicznych, sięgając do literatury źródłowej, najbardziej reprezentatywnych monografii polskojęzycznych i zagranicznych oraz dokumentów Kościoła. Trudno jej zatem odmówić określonej, niebagatelnej wartości naukowej.

Ewa Jolanta Nowacka, Społeczno-polityczna myśl Benedykta XVI. Geneza i znaczenie dla współczesnych państw demokratycznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2006, ss. 146.