Styczeń 2002

Migdał, który czyni królem
Marek Perzyński

Terroryzm – „zło wspólne”
o. Kazimierz F. Papciak SSCC

Zjawisko terroryzmu
z orędzia papieża Jana Pawła II na Światowy Dzień Pokoju – 1 stycznia 2002 r.

Zadania katechezy szkolnej
ks. Marek Zołoteńki

Dwa oblicza Internetu
Daniel Zapała

Moja wiara...
Michał Okoniewski

Człowiek pod brzemieniem historii
Wiesława Tomaszewska CR

Tacy młodzi żyją wśród nas...
s. Eugenia Gąsiorowska

Pięć lat po śmierci Agnieszki z Pilczyc
ks. Piotr Bałtarowicz

Ku radykalizmowi Ewangelii
ks. Zygmunt Jaroszek

W prostocie piękno
Anna Maria Teresa

Klerycy działają... czyli słów kilka (p)o XVII Forum Młodych
Mariusz Woskowicz

Stan wojenny – spojrzenie po dwudziestu latach
Wojciech Trębacz

Rocznica urodzin Franciszka Karpińskiego
Zbigniew Berling

Młodzi z Wileńszczyzny we Wrocławiu





Strona główna

Archiwum

Stan wojenny – spojrzenie po dwudziestu latach
Wojciech Trębacz


W dwudziestą rocznicę wprowadzenia stanu wojennego Biuro Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej przygotowało wystawę „Stan wojenny – spojrzenie po dwudziestu latach”, która jest otwarta jednocześnie w dziesięciu miastach w Polsce, siedzibach oddziałów IPN. We Wrocławiu w Muzeum Archidiecezjalnym wystawa dotyczy wydarzeń na Dolnym Śląsku i Opolszczyźnie. Ekspozycja będzie czynna do 3 lutego 2002 roku, a następnie w kilku innych miastach naszego regionu.

Prezentowana jest na niej bogata dokumentacja fotograficzna, jak również materiały archiwalne, akta prokuratorskie, akta więzienne, ulotki, afisze, plakaty, prasa bezdebitowa oraz takie eksponaty jak wyposażenie podziemnej drukarni, pamiątki internowanych, świadectwa życia religijnego czy elementy rynsztunku milicji, ZOMO i OR-MO. Ważne miejsce na wystawie zajmuje aktywność środowisk związanych z Kościołem, a szczególnie postacie ks. Mirosława Drzewieckiego, ks. Andrzeja Dziełaka, ks. Adama Wiktora, ks. Stanisława Orzechowskiego, ks. Krzysztofa Kowalskiego, działalność Duszpasterstwa Ludzi Pracy przy parafii św. Klemensa Dworzaka, Arcybiskupiego Komitetu Charytatywnego oraz wizyta Ojca Świętego w 1983 r. Organizatorom zależało na tym, aby wiernie oddać klimat tamtych lat. Część eksponatów (niektóre dokumenty, zdjęcia) prezentowanych jest po raz pierwszy.

W nocy z 12 na 13 grudnia 1981 roku nie czekając nawet na formalne uchwalenie przez Radę Państwa dekretu o stanie wojennym grupy funkcjonariuszy MO i SB przystąpiły do zajmowania siedzib regionalnych „Solidarności” oraz zatrzymywania jej działaczy. Większość Polaków o wprowadzeniu stanu wojennego dowiedziała się z radiowo-telewizyjnego wystąpienia gen. Jaruzelskiego. Działalność większości organizacji społecznych – w tym wszystkich związków zawodowych – została zawieszona. Zawieszono również większość tytułów prasowych. Z gazet centralnych wydawano jedynie „Trybunę Ludu” i „Żołnierza Wolności”, na Dolnym Śląsku „Monitor Dolnośląski” – „pismo czasu stanu wojennego dla województw jeleniogórskiego, legnickiego, wałbrzyskiego i wrocławskiego”.

Wśród internowanych 13 grudnia znalazła się większość przywódców „Solidarności” z Lechem Wałęsą na czele. Łącznie w całym okresie stanu wojennego internowano ponad 10 tys. osób. Internowanych z Wrocławia przewożono do Nysy i Grodkowa. Część internowanych z terenu z dawnego woj. wrocławskiego osadzono w Strzelinie. Osoby z woj. legnickiego w większości w Głogowie, z jeleniogórskiego w Kamiennej Górze, z opolskiego w Strzelcach Opolskich, Jastrzębiu koło Namysłowa i Kamiennej Górze, z wałbrzyskiego w Wałbrzychu, Świdnicy, Dzierżoniowie i również w Kamiennej Górze. Kobiety przewieziono do obozu w Gołdapi, natomiast osoby starsze (mężczyzn i kobiety) do Darłówka. Już w 1982 roku kilkadziesiąt osób z Dolnego Śląska przeniesiono do obozu w Uhercach

Na ulice największych miast skierowano 70 tys. żołnierzy i 30 tys. milicjantów, których wyposażono w kilka tysięcy czołgów, transporterów opancerzonych i wozów bojowych. Część z nich wzięła udział w pacyfikacji kilkudziesięciu zakładów pracy, w których doszło do strajków okupacyjnych (na Dolnym Śląsku m.in. Dolmel, Pafawag, Archimedes, Polar, Hutmen, Zagłębie Miedziowe, kopalnia „Thorez” i inne). Wielu uczestników strajków stanęło przed sądem, wielu internowano lub ukarano grzywnami. Szczególnie dotkliwe były zwolnienia z pracy, często z „wilczym biletem”. W kraju najbardziej dramatyczny przebieg miała akcja milicji i wojska w kopalni „Wujek”, gdzie zastrzelono 9 górników. Na podstawie dekretu o stanie wojennym wprowadzono m.in. oficjalną cenzurę korespondencji, zawieszono podstawowe prawa obywatelskie oraz wprowadzono tryb doraźny w sądach. Szczególnie dolegliwe dla ludności stało się przerwanie łączności telefonicznej, co w niektórych ośrodkach trwało aż do stycznia 1982 r.

Jedną z najważniejszych form oporu wobec stanu wojennego stały się manifestacje uliczne. Ich apogeum miało miejsce 31 sierpnia 1982 roku, w drugą rocznicę podpisania porozumień gdańskich. Tragiczny przebieg miała demonstracja w Lubinie, gdzie milicjanci bez wyraźnego powodu, użyli broni palnej zabijając trzy osoby (Michał Adamowicz, Mieczysław Poźniak, Andrzej Trajkowski). W starciach we Wrocławiu zginęła jedna osoba (Kazimierz Michalczyk). Najważniejszym przejawem istnienia opozycji stała się działalność wydawnicza. W 1982 roku ukazało się poza zasięgiem cenzury, co najmniej osiemset nielegalnych czasopism, wydano też ponad trzysta broszur i książek. Jednym z najbardziej znanych było wrocławskie „Z dnia na dzień”, pierwsze w Polsce pismo podziemne czasu stanu wojennego.

12 grudnia 1982 r. w przemówieniu telewizyjnym, gen. Jaruzelski poinformował, że zdaniem Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego powstały warunki do zawieszenia stanu wojennego. W ślad za tym Rada Państwa podjęła decyzję o jego zawieszeniu, a dnia 22 lipca 1983 roku – po 585 dniach – oficjalnie zniosła stan wojenny. Decyzję tę poprzedziły nowe regulacje prawne, zmierzające do utrwalenia przepisów wyjątkowych ograniczających swobody obywatelskie. Zasadnicze zmiany w tym zakresie nastąpiły dopiero w 1989 roku.