MIŁOŚĆ DOSKONAŁYM WYPEŁNIENIEM PRAWA

Prawa duchownych we wspólnocie Kościoła

Zanim kandydaci przyjmą święcenia, powinni zostać należycie przygotowani i pouczeni
o istocie święceń diakonatu i kapłaństwa, o prawach i obowiązkach wynikających
z przyjmowanych stopni sakramentu Wieczernika.

KS. WIESŁAW WENZ

wwenz@archidiecezja.wroc.pl

Kodeks Prawa Kanonicznego, promulgowany przez Jana Pawła II, określa fundamentalne prawa osoby ludzkiej wynikające z godności człowieka, z faktu przyjęcia Chrztu św., a także wskazuje na podstawowe uprawnienia tych mężczyzn, o których – według roztropnej oceny własnego biskupa albo kompetentnego przełożonego wyższego – zdecydowano, że posiadają zdolności i przymioty pozwalające im na przyjęcie święceń kapłańskich.
Prawo do otrzymania urzędu kościelnego
Prawodawca kościelny z determinacją rozstrzygnął, że tylko duchowni mogą otrzymać urzędy, do wykonywania których jest konieczna władza ważnie przyjętych święceń lub kościelna władza rządzenia [kan. 274§1]. Dlatego kto nie został wyświęcony na kapłana, nie może ważnie otrzymać urzędu kościelnego związanego z pełnym duszpasterstwem.
Do wypełniania urzędu kościelnego potrzebne jest wykonywanie władzy święceń oraz władzy rządzenia. W realizacji tej posługi mogą z duchownym aktywnie współdziałać wierni świeccy [kan. 129§1]. Wierni świeccy mogą jednakże pełnić tylko te urzędy, które nie wymagają władzy święceń i władzy rządzenia, chociaż są im także powierzane inne urzędy kościelne, poprzez które otrzymują bezpośrednią możliwość istotnego współdziałania w wykonywaniu władzy rządzenia, np. wykonując urząd sędziego w trybunale kolegialnym oraz pełniąc inne ważne funkcje, jak urząd notariusza, obrońcy węzła małżeńskiego czy rzecznika sprawiedliwości.
Prawo do zrzeszania się
Kodeks przyznaje, iż kapłanom diecezjalnym przysługuje prawo do zrzeszania się ze sobą w ramach diecezji lub szerzej, dla osiągnięcia celów zawsze jednak zgodnych ze stanem duchownym [kan. 278§1]. Należy uściślić, że kapłani diecezjalni to duchowni żyjący w świecie, należący do konkretnego Kościoła partykularnego, a tym samym nienależący do instytutu życia konsekrowanego czy stowarzyszenia życia apostolskiego. W nauczaniu soborowym Kościoła akcentuje się, że członkowie duchowieństwa zakonnego pracujący na rzecz diecezji, w której przebywają, zaliczają się w szerszym ujęciu do grona duchowieństwa diecezjalnego [CD nr 34]. Jeśli chodzi o motywy i cele, jakie mogą inspirować duchownych do formalnego zrzeszania się, to należy wskazać, że muszą być zgodne z celami istotnymi dla stanu kapłańskiego i zawsze powinny mieć na uwadze owocność posługiwania Ludowi Bożemu. Stąd prawodawca kościelny określił, że duchowni winni doceniać tylko te wspólnoty i stowarzyszenia, które mają statuty zatwierdzone przez kompetentną władzę kościelną. Ważne jest, aby członkowie stowarzyszenia przez odpowiedni i zaakceptowany przez Kościół sposób życia i braterską pomoc dynamicznie rozwijali własną świętość w pełnieniu urzędu kapłańskiego oraz odpowiedzialnie pielęgnowali wzajemną więź braterską i kapłańską jedność ze swoim biskupem [kan. 278§1]. Kapłani, realizując swoje podstawowe prawo do zrzeszania się, mają jednocześnie do zrealizowania istotny obowiązek powstrzymania się od zakładania lub wstępowania do stowarzyszeń, których cel lub sama działalność nie dadzą się pogodzić z obowiązkami duchownych. Nie mogą również angażować się w pracę stowarzyszenia, gdy będzie to przeszkodą w sumiennym wypełnianiu pierwszego zadania, które zostało im zlecone przez właściwą władzę kościelną [kan. 278§2]. Przynależność do niektórych stowarzyszeń jest obwarowana kanoniczną karą. Zatem kto zapisuje się do stowarzyszenia działającego przeciw Kościołowi, powinien zostać sprawiedliwie ukarany, kto zaś czynnie popiera wspomniane stowarzyszenia lub sprawuje w nich kierowniczą władzę, powinien być ukarany karą interdyktu [kan. 1374].
Prawo do wynagrodzenia
Ewangeliczną przesłankę o słuszności odpowiedniego wynagrodzenia dla duchownych należy upatrywać w biblijnym tekście: zasługuje robotnik na swoją zapłatę (Łk 10, 7), i w słowach św. Pawła z 1 Listu do Koryntian: Pan postanowił, aby z Ewangelii żyli ci, którzy głoszą Ewangelię (9, 14). Nauka soborowa Vaticanum II w tej kwestii postuluje, by sami wierni zatroszczyli się o zapewnienie kapłanom koniecznych środków do ich godziwego życia, ponieważ prezbiterzy pracują dla dobra Ludu Bożego. Prawodawca wskazuje, aby biskupi wydali w tej materii słuszne normy prawne dla swego duchowieństwa. Zdaniem Ojców Soboru wynagrodzenie powinno być zasadniczo jednakowe dla wszystkich prezbiterów znajdujących się w podobnej sytuacji, z uwzględnieniem pełnionego zadania oraz okoliczności miejsca i czasu [kan. 281§1]. Wynagrodzenie winno być także adekwatne do pozycji duchownego i wystarczać na konieczne potrzeby, np. codzienne utrzymanie, mieszkanie, ubiór, wypoczynek, oraz wynagrodzenia dla tych, którzy podejmują u kapłana konieczną posługę domową [PO n.20].
Sprawiedliwe wynagrodzenie winno zaspokoić potrzeby życia oraz zabezpieczyć wypłatę należności dla osób, których pracy i pomocy prezbiterzy potrzebują [kan. 281§1].

Duchownym przysługuje prawo do corocznych wakacji

AGNIESZKA KOCZNUR/FOTO GOŚĆ

Podstawowym obowiązkiem przełożonych jest troska, by prezbiterom zapewniono opiekę społeczną na wypadek choroby, niezdolności do posługiwania, ze względu na osiągnięcie wieku emerytalnego bądź ze względu na starość. Ze świadczeń i ubezpieczeń społecznych korzystają dzisiaj prawie wszyscy, stąd duchowni nie powinni pod tym względem stanowić wyjątku. Prawodawca prawo do odpowiedniego wynagrodzenia przyznał również diakonom żonatym, którzy całkowicie oddali się kościelnej posłudze. Wynagrodzenie powinno gwarantować środki wystarczające na utrzymanie samych diakonów i ich rodzin. Jeśli zaś otrzymują wynagrodzenie z racji wykonywania zawodu świeckiego, to te środki winny stanowić podstawę zabezpieczenia ich materialnego bytu [kan. 281§3]. Prawo partykularne Archidiecezji Wrocławskiej normuje też sprawę pochodzenia i wysokości środków stanowiących bezpośrednio możliwości realizacji prawa prezbiterów do odpowiedniego wynagrodzenia.
I tak, najniższe wynagrodzenie osób duchownych zaangażowanych w duszpasterstwie winno odpowiadać średniej krajowej. W skład wynagrodzenia wchodzą: intencje mszalne, ofiary z kolędy i wypominków, wypłacone iura stolae i koszta wyżywienia pokryte z cumulusu iura stolae.
Obecnie do tej składowej należy dodać pensje kapłanów katechetów, otrzymywane z racji nauczania w szkołach.
Natomiast na środki utrzymania kapłanów zaangażowanych w instytucjach kościelnych, a więc poza duszpasterstwem, składają się ofiary mszalne, miesięczne pensje, zapewnienie mieszkania, ubezpieczenie w ZUS i inne świadczenia, które zawsze może przyznać Arcybiskup Wrocławski. Przyjęte zasady zobowiązują duchownego, w razie niewystarczalności ofiar na zabezpieczenie jego godziwego utrzymania, by poinformował o tym pisemnie władzę Archidiecezji, za pośrednictwem i po zaopiniowaniu przez dziekana, w celu otrzymania pomocy. Również sprawiedliwość wymaga, aby kapłani z zamożniejszych parafii otoczyli troską prezbiterów pracujących w parafiach ubogich. Także kapłanom chorym nie może zabraknąć środków na leczenie i inne osobiste potrzeby. Prawodawstwo partykularne szczegółowo określa podział środków pieniężnych z racji złożenia ofiar mszalnych, iura stolae, ofiar z kolędy i wypominków oraz inne dochody i świadczenia przysługujące duchownym w Archidiecezji Wrocławskiej. Jasność zasad pozwala na sprawiedliwe wynagradzanie.
Prawo do urlopu
Duchownym przysługuje prawo do corocznych wakacji, określonych przepisami prawa powszechnego i partykularnego [kan. 283§2]. Realizacja prawa do odpoczynku wymaga, aby ordynariusz udzielił czasowego zwolnienia od pełnienia uprzednio wyznaczonych obowiązków. Zawsze jest to celowe działanie, ponieważ prawodawcy zależy, aby przełożeni podjęli odpowiedzialną troskę o zdrowie osoby pełniącej urząd kościelny, umożliwili osobie duchownej skorzystanie z odpoczynku i zregenerowanie sił do dalszej pracy. Decyzja o udzieleniu urlopu zawiera w sobie możliwość opuszczenia swojej diecezji, a więc zwalnia czasowo z obowiązku rezydencji [kan. 283§1]. Prawo powszechne zaleca, aby sprawy związane z realizacją prawa duchownych do urlopu zostały określone przez normy partykularne, choć wybrane kwestie, np. urlop proboszcza i wikariusza, określa ogólnie prawo powszechne [kan. 533§2 i 550§3], a konkretyzuje je prawo partykularne. Jest to konieczne, bo choć samo prawo jest oczywiste, to jego realizacja nieraz bywa złożona i wymaga kompromisu między racjami jednostki i oczekiwaniami wspólnoty.

Pytania do Autora tekstu prosimy kierować pod adresem:
wwenz@archidiecezja.wroc.pl