Miłość doskonałym wypełnieniem prawa

Normy prawa kanonicznego opisują prawa i obowiązki wszystkich wiernych, ich życie sakramentalne, uprawnienia związane z pełnieniem urzędów, funkcji i zadań, jakie mogą realizować we wspólnocie kościelnej.

KS. WIESŁAW WENZ

Coraz częściej można zaobserwować w postępowaniu i wypowiedziach ludzi niechęć do przestrzegania obowiązującego prawa zarówno w relacjach cywilnych, jak i na gruncie społeczności kościelnej. Nierzadko takie zachowania stają się wykroczeniami lub czynami przestępczymi.
O skutkach cywilno-karnych działań (naruszających reguły życia społecznego) decydują zazwyczaj sądy powszechne. Kiedy natomiast mamy do czynienia z naruszeniem porządku kościelnego, wtedy działania podejmuje Biskup Rzymu lub Biskup Diecezjalny, który może korzystać w tym zakresie z pomocy sędziego lub własnych trybunałów. Trzeba mieć świadomość, że normy prawa kościelnego (kanonicznego) mają własną naturę, odnoszą się wyłącznie do członków wspólnoty Kościoła _______

katolickiego i stają na straży porządku, w którym każdy wierny ma własne prawa i obowiązki, zwłaszcza w zakresie osiągnięcia zbawienia. Jest to przesłanka najbardziej podstawowa dla każdej normy kościelnej.
Dlatego na łamach „Nowego Życia” będziemy prezentować normy prawa kanonicznego, które opisują prawa i obowiązki wszystkich wiernych, ich życie sakramentalne, uprawnienia związane z pełnieniem urzędów, funkcji i zadań, jakie mogą realizować we wspólnocie kościelnej. Będziemy również odpowiadać na pytania Czytelników, a także podawać rozwiązania prawne odnoszące się do codziennych problemów we wspólnocie i w relacjach wzajemnych na płaszczyźnie kościelnej.

Określenie norm prawnych

Nazwa norm prawa kanonicznego etymologicznie wywodzi się od słowa greckiego kanón (reguła). Od 325 r. (Sobór w Nicei) kanónes, czyli przepisy kościelne, przeciwstawiano nómoi, a więc przepisom cywilnym. Dlatego Sobory rozróżniały pojęcia: canones fidei, canones morum, canones disciplinares. Od pierwszych wieków canones to wszystkie przepisy, które z ustanowienia władzy kościelnej regulowały życie wspólnoty kościelnej i wiernych.
W historycznym rozwoju prawo kościelne było _________

ILUSTRACJA MAŁGORZATA WRONA-MORAWSKA

określane jako: ius canonicum, ius pontificum, ius decretalium, ius ecclesiasticum, ius sacrum, a po Soborze Watykańskim II – ius ecclesiale. To ostatnie najtrafniej wskazuje na przynależność prawa (ustaw i nakazów) do tajemnicy Kościoła, leży w naturze Kościoła: służy jej, pomaga i broni. Stąd istotę prawa kościelnego można określić jako zespół relacji obligatoryjnych zachodzących między wiernymi we wspólnocie, określonych przez różne _____

charyzmaty, ministerialne posługiwanie w Kościele, posługi i funkcje, tworzące reguły postępowania z racji aktualnej pozycji kanonicznej wiernego. To także zespół norm promulgowanych [ogłoszonych] przez kompetentną władzę, regulujących całość relacji międzypodmiotowej w życiu wspólnoty, stanowiących instytucje, od których całość otrzymuje porządek kanoniczny (Prezentacja KPK, 3 lutego 1983 r., AAS 75/I (1983) 461).

Fundament i cel norm kościelnych

Podstawą antropologiczną norm prawa kanonicznego są: godność człowieka, sprawiedliwość ewangeliczna (integrująca sprawiedliwość Bożą i ludzką), prawo naturalne i prawo pozytywne. Natomiast podstawą eklezjologiczną jest pogłębiona refleksja nad tajemnicą Kościoła (natura duchowa i instytucjonalna) i naturą prawa kanonicznego (realizacja tych norm ma prowadzić wiernego do osiągnięcia zbawienia – salus animarum suprema lex, kan. 1752 KPK). Jest to cel nadrzędny instytucji ____________

.

kościelnych, ustaw, nakazów, przepisów kanonicznych. Promulgowane normy zarówno Kodeksu Prawa Kanonicznego (1983), jak i Kodeksu Kanonów Kościołów Wschodnich (1990) są pasem transmisyjnym współczesnej eklezjologii. Prawo kościelne w wymiarach pozytywnym i ludzkim ma wartość zbawczą, dlatego zasadne jest określenie: ius sacrum, ius communionis (prawo wspólnoty), będące wyrazem i narzędziem wcielenia prawa Bożego (naturalnego i objawionego), nastawionego na ochronę i rozwój wspólnoty kościelnej.

Najważniejszy sens norm prawa kanonicznego

Istotny dla norm prawa kanonicznego jest fakt, że wszystkie promulgowane ustawy lub nakazy i prawa pozytywne mają sens i wartość wyłącznie wynikające z relacji wiernych do Chrystusa przez zachowanie prawa miłości z racji działania Ducha Świętego. W takim układzie prawo kanoniczne ____________

.
.

określamy jako rozumny nakaz, oświecony wiarą i ukształtowany miłością Ducha Świętego, promulgowany przez kompetentną władzę.
Trzeba dodać, że normy prawa kanonicznego obowiązują katolika w sumieniu i to w podwójnym wymiarze: 1) spełnienie ustawy i nakazu; ____________

MARTA WILCZYŃSKA

2) w przypadku ich przekroczenia winien okazać postawę gotowości do przyjęcia kary (jeśli jest przewidziana przez ustawę lub nakaz lub jeśli ustawodawca ją przewiduje). Obowiązywalność w sumieniu zasadza się na tym, że realizacja władzy w Kościele winna być pojmowana jako służba święta i posługa dla zbawienia dusz. Dlatego na autentycznej ewangelicznej miłości zasadza się kościelny porządek prawny, a miłość staje się formą słusznej sprawiedliwości (słuszność kanoniczna), w której objawia się duszpasterski charakter norm prawa kościelnego.

KODEKS PRAWA KANONICZNEGO

Składa się z siedmiu ksiąg podzielonych z zasady na tytuły i rozdziały, zawiera 1752 kanony stanowiące system norm obowiązujących w Kościele katolickim. Każda norma ma swoje źródło w przesłankach teologicznych i woli prawodawcy, w kościelnych aktach normatywnych i zwyczajach.

KSIĘGA I – Normy ogólne:
ustawy kościelne, zwyczaj, dekrety ogólne oraz instrukcje, poszczególne akty administracyjne, statuty i przepisy porządkowe, osoby fizyczne i prawne, akty prawne, władza rządzenia, urzędy kościelne, przedawnienie, obliczanie czasu;
KSIĘGA II – Lud Boży: cz. I – Wierni:
obowiązki i prawa wszystkich wiernych, obowiązki i prawa wiernych świeckich, święci szafarze, czyli duchowni, prałatury personalne, stowarzyszenia wiernych;
cz. II – Hierarchiczny ustrój Kościoła:
najwyższa władza kościelna – Biskup Rzymski i Kolegium Biskupów, Synod Biskupów, Kardynałowie, Kuria Rzymska, Legaci Biskupa Rzymskiego; Kościoły partykularne oraz ich zespoły;
cz. III – Instytuty Życia Konsekrowanego i Stowarzyszenia Życia Apostolskiego:
instytuty życia konsekrowanego, instytuty zakonne, instytuty świeckie, stowarzyszenia życia apostolskiego;

.

KSIĘGA III – Nauczycielskie zadanie Kościoła:
posługa Słowa Bożego, misyjna działalność Kościoła, wychowanie katolickie, środki społecznego przekazu, wyznanie wiary;
KSIĘGA IV – Uświęcające zadanie Kościoła:
sakramenty, pozostałe akty kultu Bożego, miejsca i czasy święte;
KSIĘGA V – Dobra doczesne Kościoła:
nabywanie dóbr, zarząd dóbr, umowy, zwłaszcza alienacja, pobożne zapisy w ogólności; pobożne fundacje;
KSIĘGA VI – Sankcje w Kościele:
przestępstwa i kary w ogólności, kary za poszczególne przestępstwa;
KSIĘGA VII – Postępowanie sądowe w ogólności:
właściwość sądu, różne stopnie i rodzaje trybunałów, zasady działania trybunałów, strony w sprawie, skargi i zarzuty; proces sporny, ustny proces sporny, niektóre procesy specjalne (procesy małżeńskie: o nieważność małżeństwa, sprawy o separację, dyspensa od małżeństwa zawartego a niedopełnionego, proces dotyczący domniemanej śmierci), sprawy o nieważność święceń, sposoby uniknięcia procesów; proces karny, sposób postępowania w rekursach administracyjnych, procedura przy usuwaniu proboszczów.

Kościelny ustawodawca

Najwyższą władzę ustawodawczą w Kościele katolickim na mocy urzędu posiada Biskup Rzymu i działające z Nim w jedności Kolegium Biskupów, a w Kościołach partykularnych Biskup Diecezjalny, kiedy działa w granicach prawa powszechnego wyłącznie w swojej diecezji, a w działaniu kolegialnym we wspólnocie z innymi biskupami diecezjalnymi w ramach konferencji biskupów, na synodach plenarnych lub prowincjalnych. Normy promulgowane w Kodeksie Prawa Kanonicznego i w ustawach Biskupa Rzymu obowiązują w całym Kościele (prawo powszechne), natomiast prawo ______________

.

partykularne obowiązuje w Kościołach partykularnych (diecezjach) lub w danej prowincji kościelnej (normy synodu plenarnego lub prowincjalnego).
Stolica Apostolska publikuje promulgowane normy w Acta Apostolicae Sedis, a podstawowym zbiorem ustaw i nakazów są Kodeksy z 1983 r. i z 1990 r. (dla 21 Katolickich Kościołów Wschodnich). Prawo partykularne promulgowane jest w uchwałach synodalnych lub dekretach biskupa diecezjalnego, natomiast dekrety Episkopatu Polski ogłaszane są w Aktach Konferencji Episkopatu Polski.

Kanoniści

Prawo kanoniczne oznacza również dyscyplinę badań naukowych, które prowadzone są w kanonicznie erygowanych ośrodkach badań. W Polsce działają w tym zakresie: Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II w Lublinie, Wydział Prawa Kanonicznego Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, _______________

.

Wydział Prawa Kanonicznego Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Na wszystkich wydziałach teologicznych kształcenia uniwersyteckiego i w samodzielnych wydziałach kościelnych działalność naukową podejmują kanoniści pracujący w Katedrach Prawa Kanonicznego i podejmują również trud kształcenia kanonicznego kolejnych pokoleń wiernych.

Pytania do Autora tekstu prosimy kierować pod adresem: wwenz@archidiecezja.wroc.pl. W kolejnych numerach będziemy publikować odpowiedzi na kwestie nurtujące Czytelników.